Irish Language Act

Acht na Gaeilge

Tá POBAL ag díriú ar cheist Acht na Gaeilge TÉ ó bhí 2003 ann. D’éirigh linn tacaíocht gan réamhshampla a mhealladh chugainn le comhairle a chur orainn maidir le samhail reachtaíochta a chuirfeadh san áireamh cuinsí ar leith na Gaeilge ó thuaidh chomh maith leis an chleactas is fearr idirnáisiúnta.  Ar na saineolaithe seo, bhí Robert Dunbar (Ollscoil Obar Dheathainn), Wilson McLeod (Ollscoil Dhún Éideann), Colin Williams (Ollscoil Chaerdydd) agus Fernand de Varennes (Ollscoil Murdock, an Astráil).

Acht na Gaeilge TÉ – Eisiúnt 2

Sheol an tAire Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta, Carál Ní Chuilín moltaí nuashonraithe POBAL d’Acht na Gaeilge ag ócáid ag an Óstán Stormont, Dé Máirt 26 Meitheam. Dúirt Janet Muller, PF POBAL, ‘Tá muid sásta go raibh an tAire linn le dara heisiúint na cáipéise Acht na Gaeilge TÉ a sheoladh, agus tá súil as againn go gcuideoidh sé léi agus lena Roinn agus iad ag obair i dtreo chur i gcríoch ghealltanas rialtas na Breataine ag Cill Rímhinn maidir le hAcht na Gaeilge don tuaisceart .

Dúirt Carál Ni Chuilín, ‘Tá mo Roinn tiomanta de mholtaí d’Acht na Gaeilge a thabhairt chun tosaigh. Tá obair leanúnach ar siúl ag feidhmeannaigh. Le reachtaíocht iomlán a thabhairt isteach, beidh comhaontú de dhíth ón Fheidhmeannas agus ón Tionól. Tá súil agam go n-oibreoidh lucht tacaíochta na Gaeilge ar fad le chéile le fiúntas tacú le hAcht na Gaeilge a chur in a luí ar an Tionól.’ 

Dúirt Janet, ‘Ag an ócáid, bhí deis an na moltaí nuashonraithe a phlé le painéal de shaineolaithe, Seán Ó Cuirreáin, An Coimisinéir Teanga ó dheas, a labhair faoi obair agus ról s’aige sna 26 chontae agus faoi obair idirnáisiúnta atá ar bun; Daniel Holder, Leas-Stiúrthóir an Choiste ar Riar na Córa; Micheál Ó Duibh PF, Comhairle na Gaelscolaíochta agus an tOllamh Dónal Ó Baoill (O na B).’  Thug Carál Ní Chuilín chomh-urraíocht do mhór chomhdháil idirnáisiúnta POBAL ar reachtaíocht teanga sa Gailearaí Fada ag Stormont an bhliain seo caite. Ag an chomhdháil, tugadh tacaíocht láidir leanúnach do bhunphrionsabail an doiciméid POBAL a foilsíodh an chéaduair i 2006. Chomh maith, aontaíodh gur cheart an doiciméad a nuashonrú le forbairtí idirnáisiúnta le blianta beaga anuas ó Chomhaontú Chill Rímhinn a léiriú, mar aon le forbairt i dteicneolaíocht na meán agus san oideachas. Reáchtáil POBAL comhairliúchán poiblí eile ar na dréachtmholtaí nuashonraithe, a cuireadh le chéile le tacaíocht agus le comhairle ó roinnt do na saineolaithe is iomráitigh i bpleanáil teanga agus dlí go hidirnáisiúnta, an tOllamh Robert Dunbar (Ollscoil Obar Dheathann), an tOllamh Colin Williams (Ollscoil Caerdydd), an Dr Fernand de Varennes (Ollscoil Murdoch, an Astráil) agus an Dr Wilson McLeod (Ollscoil Dhún Éidínn).   Dúirt Janet, ‘Rinne an t-iar-Ombudsman, Maurice Hayes a réamhrá don cháipéis a nuashonrú, chomh maith. Tá muid thar a bheith sásta go bhfuil tacaíocht gníomhach leanúnach na saineolaithe uilig a thug comhairle dúinn sé bhliain ó shín. Ciallaíonn sé seo go dtugtar le chéile sa doiciméad Acht na Gaeilge – Eisiúnt 2 dearcadh an phobail agus eolas na saineolaithe. Tá muid ag dúil go mór leis an cháipéis a athsheoladh.’

Ar na moltaí nua sa doiciméad tá rannóga níos láidre ar Oideachas lán-Ghaeilge agus ar theagasc na Gaeilge sa chóras Béarla, chomh maith le moltaí maidir le huirlisí nua foclóireachta, soláthar ar líne, agus moltaí le cothrom na Féinne a thabhairt do chraoltóireacht Gaeilge i gcomparáid le craoltóireacht na Breatnaise sa Bhreatain Bheag agus Ghaidhlig in Albain. Chomh maith, i gcaibidlí scríofa ag na saineolaithe féin, pléitear dualgais rialtais na Breataine agus an Tionóil le freagairt cuí i dtaca le riachtanais phobal na Gaeilge de, agus cuirtear béim ar fhorbairtí dearfacha sa Riocht Aontaithe, in Éirinn agus in áiteanna eile le 6 bhliain anuas.

Íoslódáil ‘Acht na Gaeilge – Eisiúnt 2’ > Gliogáil anseo

 

Acht na Gaeilge TÉ – Eisiúnt 1

I ndiaidh chomhdháil idirnáisiúnta i Mí na Samhna 2004, d’fhoilsigh POBAL dréachtmholtaí reachtaíochta agus reachtáil muid próiseas comhairliúcháin iomlán ar na moltaí a mhair ó Mhí Aibreáin go Mí Dheireadh Fómhair 2005.  Bhí cruinnithe poiblí againn i mBéal Feirste, i nDoire, ar an Srath Bán, ar an Ómaigh, i nIúr Chinn Trá agus i bhFear Manach.  Bhí cruinnithe chomh maith dírithe ar earnáil na Gaelscolaíochta ó thuaidh.  D’eagraígh muid cruinnithe comhairliúcháin le heagraíochtaí Gaeilge thuaidh agus theas, le heagrais um chearta daonna, le ceardchumainn agus le páirtithe polaitiúla ó thuaidh. Rinne muid na moltaí comhaontaithe le linn an phróisis seo a foilsíodh i Mí Feabhra 2006.  Sheol Maurice Hayes, Séanadóir, iar-ombudsman TÉ agus iar-státseirbhísí sinsearach TÉ an cáipéis, Acht na Gaeilge TÉ / The Irish Language Act NI. Agus Grúpa Comhordaithe ar Acht na Gaeilge bunaithe againn, d’éirigh linn comhoibriú a chothú agus samhail soiléir, comhaontaithe amháin a chur chun tosaigh maidir le hAcht na Gaeilge.  D’ardaigh POBAL íomhá na Gaeilge go suntasach agus chuir muid ceist Acht na Gaeilge ar an chlár polaitíochta thuaidh agus theas.

I Mí Dheireadh Fómhair 2006, ocht mhí i ndiaidh dúinn ár ndoiciméad Acht na Gaeilge TÉ a fhoilsiú, d’fhógair Rialtas na hÉireann agus Rialtas na Breataine Comhaontú Chill Rímhinn, mar thoradh ar chainteanna polaitiúla dírithe ar athbhunú Tionól chineachta TÉ ( bhí an Tionól ar fionraí ó bhí 2002 ann). Sa chomhaontú, tugann Rialtas na Breataine an gealltanas seo a leanas:

“The Government will introduce an Irish Language Act reflecting on the experience of Wales and Ireland and work with the incoming Executive to enhance and protect the development of the Irish Language.”

I Mí na Nollag 2006, d’fhoilisigh an Roinn Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta cáipéis chomhairliúcháin a rinne cur síos ar 4 shamhail reachtaíochta, moltaí POBAL san áireamh.  Thug POBAL faoi eolas agus comhairle a roinnt le grúpaí Gaeilge agus leis an chomhphobal go ginearálta maidir le hAcht na Gaeilge agus spreag muid daoine le tuairimí agus freagraí a chur chuig an Roinn.  Tháinig na mílte daoine amach ar na sráideanna le tacú linne agus le reachtaíocht chun an teanga a chosaint.  Nuair a chríochnaigh an próiseas comhairliúcháin, d’admhaigh an Roinn go bhfuair sí 5000 ainm ag tacú le moltaí POBAL ar achainí éagsúla, chomh maith le 668 aighneachtaí scríofa. Dúirt an Roinn gur léirigh líon na bhfreagraí suim as cuimse an phobail sa cheist, agus  tacaíocht iontach laidir do na moltaí POBAL:

Astu siúd a chuir freagra isteach, bhí tromlach thar na bearta (93%) ar son reachtaíocht Ghaeilge a thabhairt isteach; agus bhí mionlach beag daoine nár aontaigh leis an mholadh ar chor ar bith. Luaigh na daoine a bhí ina éadan (7%) cúrsaí costais agus d’aithin siad go mbeadh reachtaíocht ina ábhar deighilte go polaitiúil.
(DCAL 13th March 2007: 6)

Chinn Rialtas na Breataine gan an reachtaíocht a thabhairt isteach roimh athbhunú an Tionóil.  D’fhógair sé an dara próiseas comhairliúcháin agus dúirt sé go mbeadh an Tionól freagrach as seo amach do chúrsaí Gaeilge.  Dúirt an pairtí aontachtach is mó, an Democratic Unionist Party faoi cheannasaí Ian Paisley, go raibh sé in éadan na reachtaíochta agus nach dtabharfadh sé isteach í.  Ó athbhunaíodh Tionól TÉ,  tá ionsaithe leanúnacha ar an Ghaeilge agus ar an reachtaíocht a gheall Rialtas na Breataine.  Níor éirigh POBAL as obair leanúnach cheannródaíoch ar an cheist seo. I Mí Dheireadh Fómhair 2008, dhá bhliain i ndiaidh gur tugadh ghealltanas ag Cill Rímhinn, reáchtáil POBAL agus a Ghrúpa comhordaithe mórshiúlta ó thrí cheantar éagsúil go lár Bhéal Feirste le hAcht na Gaeilge a éileamh. Tháinig na mílte daoine amach arís d’ócáid bheo bhríomhar.

Leanfaidh muid linn!

Íoslódáil cóip d’Acht na Gaeilge – Eisiúnt 1 > Gliogáil anseo

———————————————————————————————————————

Foilseachán POBAL: 15 bliana ó ghealltanas Aoine an Chéasta – An bhfuil na gealltanais i leith na Gaeilge á gcomhlíonadh? Tuairimí pearsanta ó phobal na Gaeilge.

Dar leis a lán ó phobal na Gaeilge, d’fhéadfadh gealltanais i leith na Gaeilge sa Chomhaontú a bheith mar chéim mhór chun tosaigh, ach níl siad á gcomhlíonadh. Is iad siúd torthaí ó bhailiúchán de thuairimí pearsanta agus ó shuirbhé a chruinnigh POBAL.  San fhoilseachán nua, tá 15 chaibidil – caibidil amháin in aghaidh na bliana ó síníodh an Comhaontú, le tuairimí éagsúla, suimiúla ó réimse leathan de dhaoine, ó bhunaitheoir Ghaeltacht Bhóthar Seoighe, Séamus Mac Seán,  ó léiritheoir scannáin agus teilifíse, Pilib Mac Cathmhaoil, ón Ollamh Dónall Ó Baoill, ó thuairisceoirí Eoghan Ó Neill agus Robert McMillen go scríbhneoir agus tuismitheoir lán aimseartha, Máire Zepf. Chomh maith, rinne POBAL suirbhé le 140 oideachasóirí agus múinteoirí, agus fuarthas amach go bhfuil tacaíocht iontach ard ann do ghníomhartha ó thaobh reachtaíochta, polasaithe agus straitéise de, chomh maith le hard leibhéil  mhíshásaimh leis an dóigh a bhfuil gealltanais na gComhaontaithe á gcur i crích.

Gliogáil anseo le cóip den fhoilseachán a íoslódáil nó léamh

Gabh i dteagmháil linn


POBAL
13-3ú urlár
Muileann Abhainn Bheara
81 Bóthar Chluanaí
Béal Feirste BT12 7AE

Teil: 00 44 (0)77 13 630325
R-phoist: eolas@pobal.org

 

Tá POBAL ina chuideachta faoi theorainn ráthaíochta.
Tag. carthanachta XT27908